Je hoeft de tv niet eens aan te zetten om je zorgen te maken. Een blik op je hypotheekrente, de energierekening of het nieuws over internationale spanningen is vaak al genoeg. Nieuw onderzoek van het Trimbos-instituut laat nu voor het eerst met harde cijfers zien wat veel mensen al voelden: wie zich veel zorgen maakt over de staat van de wereld, heeft vaker een psychische aandoening dan iemand die daar relatief luchtig onder blijft.
Het gaat hier niet om een losse peiling, maar om NEMESIS-3, de grootschalige studie waarmee het Trimbos-instituut al sinds 1996 de psychische gezondheid van Nederlanders volgt. Tussen januari 2023 en november 2024 spraken interviewers van Ipsos I&O bij mensen thuis met 4.688 volwassenen tussen de 21 en 78 jaar, met een diagnostisch instrument om psychische aandoeningen vast te stellen. Voor het eerst werd daarbij ook gevraagd naar maatschappelijke zorgen: over het klimaat, de woningmarkt, internationale spanningen, de energievoorziening en de kosten van het dagelijks leven.
Wat er precies uit de cijfers komt
Ongeveer een op de drie deelnemers gaf aan zich veel zorgen te maken over internationale spanningen of de woningmarkt. Een op de vier maakte zich veel zorgen over het klimaat, de energievoorziening of de kosten van het dagelijks leven. Zorgen over corona waren inmiddels nauwelijks nog een thema: minder dan 2 procent noemde dat als grote zorg.
De koppeling met psychische gezondheid is waar het interessant wordt. Van de mensen die veel piekerden over internationale spanningen had 21,9 procent een psychische aandoening. Bij mensen met veel zorgen over de kosten van het dagelijks leven liep dat op tot 28 procent. Vooral stemmingsstoornissen en angststoornissen kwamen vaker voor bij deze groepen, en mensen met klimaatzorgen bleken daarnaast vaker te kampen met problematisch alcohol- of drugsgebruik.
Dat is een fors verschil met mensen die zich amper zorgen maken over deze thema's. Piekeren over de wereld om je heen hangt dus niet los van hoe je je mentaal voelt, het lijkt er juist stevig mee verweven te zijn.
Waarom vooral jongvolwassenen dit voelen
Niet iedereen draagt deze last even zwaar. Jongvolwassenen tussen de 21 en 27 jaar maken zich duidelijk vaker zorgen over de kosten van levensonderhoud, en zeker over de woningmarkt. Logisch ook: dit is precies de leeftijd waarop je voor het eerst zelfstandig probeert te wonen, in een markt waar een startersappartement al gauw tonnen kost. Mensen tussen de 28 en 47 jaar bleken juist de minste maatschappelijke zorgen te hebben, mogelijk omdat die levensfase vaker samenvalt met een stabielere woonsituatie en inkomen. Verder blijkt uit het onderzoek dat vrouwen gemiddeld meer maatschappelijke zorgen hebben dan mannen.
Wie herkent zich hier niet in: je scrolt 's avonds nog even door het nieuws, ziet een stuk over de woningmarkt of de energieprijzen, en ligt daarna wakker. Dat gevoel is dus geen overdreven paniek, het is een patroon dat bij duizenden Nederlanders terugkomt. Mocht je merken dat slapen hierdoor lastiger wordt, dan is dat vaak het eerste signaal dat piekeren over de wereld je systeem echt belast.
Zorgen zijn niet automatisch de oorzaak
Belangrijk om erbij te vermelden: de onderzoekers van Trimbos benadrukken zelf dat dit verband nog niets zegt over oorzaak en gevolg. Het kan zijn dat maatschappelijke zorgen bijdragen aan het ontstaan van bijvoorbeeld een angststoornis, maar het is ook mogelijk dat mensen die al gevoeliger zijn voor angst of somberheid, sneller geneigd zijn om zich zorgen te maken over grote, onbeheersbare thema's als het klimaat of de woningmarkt. Waarschijnlijk werkt het in de praktijk beide kanten op en versterken de twee elkaar.
Wat wel duidelijk is: dit is geen incident. Ook de bredere Monitor Mentale Gezondheid van RIVM en Trimbos laat al jaren een verslechtering zien, met vooral zorgen over jongeren. De politiek lijkt dat inmiddels ook te erkennen, in de Rijksbegroting van 2026 is voor het eerst structureel geld gereserveerd voor mentale veerkracht en laagdrempelige steunpunten in de regio.
Wat je zelf kunt doen als het nieuws je aanvreet
Je kunt de woningmarkt of internationale politiek niet zelf oplossen, maar je hoeft ook niet machteloos te blijven zitten. Een paar dingen die volgens gedragswetenschappers echt verschil maken:
- Zet een vast moment voor nieuws, in plaats van de hele dag te scrollen. Twee vaste checkmomenten per dag geven je brein rust tussendoor.
- Praat erover, met vrienden, familie of een professional. Piekeren wordt zwaarder als je het alleen draagt.
- Kijk naar wat je wél kunt beïnvloeden. Je eigen spaarpot, je eigen woonsituatie, je eigen agenda: klein maar concreet werkt beter tegen machteloosheid dan grote thema's proberen te overzien.
- Let op signalen van overbelasting. Aanhoudende vermoeidheid, prikkelbaarheid en slecht slapen kunnen wijzen op een burn-out in wording, niet alleen op "normale" zorgen.
Als je merkt dat het piekeren structureel is en je dagelijks functioneren raakt, is dat een signaal om het niet zelf te blijven oplossen. Een week bewust minder schermtijd kan al verlichting geven, maar bij aanhoudende klachten is een gesprek met de huisarts of een praktijkondersteuner ggz een logische volgende stap. De cijfers van Trimbos maken in elk geval één ding duidelijk: als het nieuws je 's nachts wakker houdt, ben je niet de enige, en is het de moeite waard om dat serieus te nemen in plaats van weg te wuiven.