Een tekort aan vitamine B12 hoor je niet meteen. Je lichaam slaat de vitamine op in de lever, in een voorraad van 2 tot 5 milligram, en put die pas na maanden tot een jaar uit. Tegen de tijd dat je moe, duizelig of kortademig wordt, loopt het tekort vaak al een tijdje. Vooral mensen die weinig of geen dierlijke producten eten, lopen hier zonder het te beseffen tegenaan.
Waarom dit tekort zo lang onopgemerkt blijft
Vitamine B12 zit vrijwel alleen in dierlijke producten: vlees, vis, eieren en zuivel. Volgens het Voedingscentrum kan een tekort ontstaan als je geen dierlijke producten eet. Dat klinkt logisch voor wie veganistisch eet, maar het venijn zit in de traagheid. Omdat je lever een flinke voorraad aanhoudt, merk je in het begin helemaal niets. Je raakt pas echt door je voorraad heen als je al maanden, soms al meer dan een jaar, te weinig binnenkrijgt. Daardoor denken mensen vaak aan vermoeidheid door drukte of slaaptekort, terwijl de oorzaak ergens anders ligt.
Wie overstapt op minder dierlijke producten, bijvoorbeeld na het lezen over de nieuwe Schijf van Vijf, denkt daardoor vaak pas na maanden aan een tekort als verklaring voor vage klachten.
Wie het meeste risico loopt
Veganisten lopen het grootste risico, simpelweg omdat ze geen van de bronnen binnenkrijgen. Vegetariërs die wel zuivel en eieren eten, zitten doorgaans veiliger, al is de marge kleiner dan je zou denken. Een glas halfvolle melk van 150 milliliter levert maar 0,7 microgram op, een ei van 50 gram 0,8 microgram. Vergelijk dat met 75 gram gekookt rundvlees, goed voor 1,6 microgram, of 100 gram gekookte zalm met 4,0 microgram, en je ziet hoe snel een plantaardig dieet zonder supplement te kort schiet.
Er is nog een groep die vaak over het hoofd wordt gezien: ouderen. Naarmate je ouder wordt, maakt je maag minder maagzuur aan, en dat maagzuur heb je nodig om B12 uit voeding los te maken. Daardoor kun je een tekort ontwikkelen terwijl je gewoon vlees en zuivel eet.
Deze signalen zijn makkelijk te missen
Een tekort uit zich op twee manieren. De eerste is een vorm van bloedarmoede, met vermoeidheid, duizeligheid, hartkloppingen en oorsuizen als gevolg. De tweede is neurologisch: tintelingen in je vingers, geheugenverlies, coördinatieproblemen en zwakte in je benen. Geen van die klachten schreeuwt meteen "vitaminetekort", en dat is precies het probleem. Ze passen net zo goed bij stress, te weinig slaap of gewoon een drukke periode.
Twijfel je of je klachten hiermee te maken hebben, dan is een bloedtest bij de huisarts de enige manier om zekerheid te krijgen. Zelf aanmodderen met een vermoeden levert vooral uitstel op.
Hoeveel vitamine B12 heb je eigenlijk nodig
Het Voedingscentrum houdt voor volwassenen een aanbevolen hoeveelheid aan van 2,8 microgram per dag. Ben je zwanger, dan loopt dat op naar 3,3 microgram, en geef je borstvoeding, dan naar 3,8 microgram. Voor kinderen ligt de aanbeveling lager en groeit mee met de leeftijd, van 0,9 microgram tussen de 7 en 11 maanden tot 2,6 microgram tussen de 15 en 17 jaar.
Een supplement hoeft voor de meeste mensen niet. Het Voedingscentrum schrijft zelf dat veel mensen geen vitamine B12-supplement nodig hebben, omdat een gevarieerd eetpatroon met vlees, vis, zuivel en eieren meestal al genoeg oplevert. Die nuance is precies waarom je niet klakkeloos moet meegaan in elke supplementtrend, zoals we ook al schreven in dit artikel over supplementen.
Dit is wat je anders doet als je plantaardig eet
Eet je veganistisch, dan is een dagelijks supplement geen overbodige luxe maar de praktische vertaling van het advies van het Voedingscentrum. Verspreid verrijkte producten over de dag, en kies een supplement met een dosering rond de aanbevolen 2,8 microgram. Neem je B12 liever in één keer, bijvoorbeeld als wekelijkse hoge dosis, dan werkt een hogere hoeveelheid beter, omdat je lichaam de vitamine dan minder efficiënt opneemt.
Voor vegetariërs en vleeseters is de boodschap simpeler: een gevarieerd dieet dekt de behoefte meestal al. Twijfel je toch, bijvoorbeeld omdat je al maanden moe bent zonder duidelijke reden, dan is een bloedtest goedkoper en sneller dan maandenlang gokken met supplementen. Net als bij een vitamine D tekort in de winter geldt: hoe eerder je het signaleert, hoe sneller je ervan af bent.